منشور ونیز
منشور ونیز
منشور ونیز، معماری
یادمان های ملی، فرهنگی و هنری آثار یک ملت سندی تاریخی و ارزشمند و بیانگر تمدن آن جامعه می باشد، به همین لحاظ حفظ این شاهکارها به منظور آشنایی نسل های آینده با آداب و رسوم پیشینیان خود امری مهم و ضروری بشمار آمده و اقداماتی جهت نگهداری این میراث انجام می شود.
پس از گذشت دوره های مختلف و با بررسی های عمیق تری که در این زمینه صورت گرفت نظریه های گوناگونی توسط افراد مختلف پدید آمد و این دیدگاه ها روز به روز گسترده تر و عمیق تر شد، در نهایت سال 1931 با در نظر گرفتن اندیشه ها و تفکرات گوناگون قطع نامه ی آتن به منظور داشتن قوانینی مشخص و ثابت جهت حفظ و نگهداری آثار ارزشمند گردآوری شد و به تمامی کشورهای جهان ابلاغ گردید.
اما با گسترش علم مرمت و پدیدار شدن اشخاص متخصص با مطالعات وسیع تری که صورت گرفت، ایرادهایی بر قطع نامه ی آتن وارد شد و از جمله این مشکلات توجه نکردن به بافت شهری بود، که پیرو این مسائل در سال 1964 با تشکیل یک کنگره ی شش روزه با حضور معماران و تکنسین های بناهای تاریخی در شهر ونیز، قوانین جدیدی با وسعت دید بیشتر تصویب گردید که بر طبق اصول مذکور و با توجه به مطالعاتی که توسط برخی از بزرگان هنر و معماری انجام شد، بناهای ارزشمند در سراسر دنیا شناسایی شده و ثبت جهانی شدند و تمامی این آثار تحت پوشش و مراقبت این قوانین جدید قرار گرفتند.
با به وجود آمدن این قواعد، تمامی آثار به منزله ی مواریث عمومی مردم به شمار آورده شد و هیچ کشوری خارج از چهار چوب قوانین مذکور حق مداخله در بنا را نداشت. این اصول جدید که با دقت بیشتری طرح شده اند به دلیل گستردگی دربرگیرنده ی تمامی آثار تاریخی بوده و تنها شامل ساخته های معماری منفرد نمی باشند، بدین معنا که آثار تاریخی کوچک، مناظر و غارهایی که به گونه ای معرف تمدن خاصی می باشند دارای ارزش بوده و حفظ و مرمت آنان نیز بر طبق اصول ارائه شده در این عهدنامه انجام میگردد.
همان گونه که اشاره شد یکی از مشکلات قطع نامه ی آتن توجه نکردن به بافت های شهری بود و این مسئله بعد از جنگ جهانی دوم بسیار مورد بررسی قرار گرفت، زیرا به منظور ایجاد تکنولوژی جدید بافت های قدیمی شهرها را ویران می کردند و تنها برای تک بناها اهمیت قائل می شدند در نتیجه نوعی مرمت به وجود آمد تحت عنوان مرمت شهری که در قوانین جدید نیز مد نظر قرار گرفت. در این نوع مرمت اولویت بخشی به تک بنا ازمیان رفت و بافت یک مجموعه مورد بحث قرار گرفت.
کنگره ی ونیز در سال 1964 در ونیز تشکیل گردید. این کنگره به منظور اصلاح مفاد کنگره ی آتن شکل گرفته و از آن پس اساس تمامی مصوبات ایکوموس قرار گرفته و به گونه ای پویا و منعطف تکمیل و بسط داده شده است. اصول و قوانین یاد شده که بصورت اجمالی به آن اشاره شد در 16 ماده تحت عنوان منشور ونیز به جهان ابلاغ گردید.
مواد 1 و 2 آن در خصوص تعریف مفهوم اثر تاریخی و حفظ و مرمت ابنیه ی تاریخی است. ماده ی 3 دربرگیرنده هدف کنگره است. مواد 4 الی 8 در خصوص نگهداری (حفاظت) از ابنیه ی تاریخی میباشد. ماده ی 14 بیانگر مرمت (تعمیر) بناهای تاریخی و با ارزش جوامع بوده و مواد 15 و 16 در خصوص عملیات حفاری و کاوش است. شرح کاملی از این مواد در زیر آورده شده است:
تعاریف
ماده1: مفهوم اثر تاریخی نه تنها شامل ساخته های منفرد معماری می گردد، بلکه "فضای شهری" و مناظری را که شاهد گویایی از یک تمدن خاص، از یک تحول مشخص و از یک حادثه ی تاریخی است نیز شامل می شود. این مفهوم تنها مختص ساخته های معماری کلان نبوده، بلکه در مورد ابنیه و آثار کوچک معماری که به مرور معنی و مفهوم گرفته اند نیز به کار برده می شود.
ماده2: حفظ و مرمت ابنیه ی تاریخی دانشی است که از تمام علوم و فنونی که به مطالعه و حفاظت این مواریث فرهنگی و تاریخی می توانند کمک کنند، مدد میگیرد.
هدف
ماده3: هدف از حفاظت و مرمت ابنیه ی تاریخی، احیای اثر هنری و حفظ شواهد تاریخی است.
حفاظت
ماده4: حفظ بناهای تاریخی قبل از هر چیز نیاز به برنامه ای حساب شده برای حفاظت و نگهداری دارد.
ماده5: مساله حفاظت بناهای تاریخی به دلیل استفاده ای که آن بناها می توانند به جامعه برسانند، قابل حل و سودمند است، اما نباید سیمای اصلی بنا و شیوه ی کارکرد آن را برهم زد. چنانچه تحولات زندگی و تغییر نحوه ی استفاده، دخالت هایی را در بنا ایجاد کند، این دخالت ها باید در چارچوب آنچه گفته شد، انجام پذیرد.
ماده6: نگهداری یک بنای تاریخی، حفاظت وضعیت محیط اطراف آن را نیز ایجاب می کند. وقتی که یک محیط و بافت قدیمی و اصیل در پیرامون بنای تاریخی موجود باشد، سعی در حفظ این بافت ضروری است. احداث هرگونه ساختمان جدید در آن محیط و همچنین تخریب بناها و یا تغییر نحوه ی استفاده از آنها به طوری که در روابط، حجم و رنگ آنها تاثیر بگذارد، به طور کلی ممنوع است.
ماده7: بنا از محیط و موقعیتی که در آن ساخته شده و از مراحل تاریخی که آن را بوجود آورده جدا نمی باشد. جابه جا کردن یک قسمت و یا کل ساختمان تاریخی هرگز جایز نبوده، مگر در موردی که برای حفظ آن احتیاج به چنین عملی باشد یا یک علت مهم ملی و یا بین المللی چنین تغییری را ایجاب کند.
های تزیینی و اجزای تکمیلی بنا مانند مجسمه ها و نقاشی ها و هر نوع تزیینات دیگر که مشخص کننده بخش کامل کننده بنا می باشند، هرگز نباید از بنا جدا شوند. مگر اینکه این عمل تنها راه حفظ این اجزا باشد.
مرمت
ماده 9: مرمت شیوه ای است که باید شخصیت فوق العاده ای را دارا باشد. هدف مرمت کشف و نگهداری ارزش های تاریخی و شکلی بنای کهن بوده و این عمل بر مبنای احترام بر اساس کیفیت قدیمی بنا و بر مستندات اصیل آن استوار است. عمل مرمت می باید هنگامی که فرضیه ها و احتمالات فرسودگی در وجود اجزای آن آغاز می گردد، متوقف شود. ضروری است که هرگونه عمل بازسازی و تکمیلی که به علت دلایل علمی و یا زیبایی، لازم تشخیص داده شده، از قسمت های اصیل ساختمان به خوبی مشخص گردد و محل تعمیر شده دارای علامتی از زمان اقدام باشد. همیشه قبل از آغاز عملیات مرمت باید مطالعات تاریخی و تحقیقات باستان شناسی در مورد بنای مورد نظر انجام گیرد.
ماده 10: در مواقعی که تشخیص داده شود که فنون گذشته برای مرمت نامناسب می باشند، عملیات استحکامی را می توان با استفاده از جدیدترین وسایل و فنونی که برای حفظ و استقامت بنا لازم تشخیص داده شده اند، انجام داد. بدیهی است که محاسن این وسایل و فنون باید از طریق علم و تجربه ثابت و مسلم گردیده باشد.
ماده 11: در مرمت یک بنا می باید عملیات الحاقی صورت گرفته در ادوار مختلف را محترم شمرد و باید دانست که هدف مرمت، وحدت سبک معماری بنا نمی باشد. چنانچه در اسکلت یک بنای کهن قسمت هایی در ادوار مختلف اضافه شده باشد، تخریب قسمت های آنها به منظور رها ساختن و نمایاندن اسکلت اصلی ابدا" جایز نیست، مگر در موارد استثنایی زیر:
به شرط اینکه قسمت های الحاقی بعدی دارای هیچ گونه ارزشی نباشد، یا اینکه مجموعه معماری اصلی، شاهد بزرگ و ارزنده ای از لحاظ تاریخی، باستان شناسی و یا زیبایی باشد. تشخیص ارزش اجزای بنا و تصمیم درمورد خراب کردن و از بین بردن یک قسمت نمی تواند تنها بر عهده ی طرح نقشه مرمت یا اجرا کننده آن باشد.
ماده 12: اجزایی که به منظور جایگزین کردن قسمت های از بین رفته ی بنا به کار می روند باید در نهایت هماهنگی با بنا باشند و از طرف دیگر طوری اجرا شده باشند که بتوان مجموع آنها را از قسمت های اصلی تشخیص داد و در عین حال به بنا حالتی تصنعی ندهد.
ماده13: قسمت های الحاقی را لازم است با احترام به قسمت های بنا و همچنین با در نظر گرفتن سابقه ی تاریخی و سنتی آن، و همچنین تعادل و ترکیب مجموعه ودر آخر ارتباط بنا با محیط پیرامون آن، مورد نظر قرار دارد، در غیر این صورت مرمت جایز نیست.
ماده14: نگهداری بافت های باستانی و تاریخی نیز باید با دقت خاصی انجام گیرد، تا بتوان آنها را دست نخورده حفظ کرد و در عین حال به وضع آنها بهبود بخشید. باید مصارف و ارزش حقیقی را بدان ها باز گرداند. کارهای حفاظت و مرمت که در مورد این بافت ها اجرا می شود باید عیناً در قالب مواد و قوانین یاد شده باشد.
کاوش های باستان شناختی
ماده 15: عملیات حفاری باید بر اساس اصول علمی و بر حسب دستورالعمل ها و قوانین و روش های بین المللی که توسط یونسکو در سال 1956 اتخاذ شده انجام گیرد. چنین عملیاتی می باید با اصلاح وضع خرابی ها و حمایت و نگهداری مستمر ساخته های معماری و حفاظت اشیای مکشوفه توأم باشد. ضمناً هرگونه ابتکاری که برای وصول به هدف نهایی لازم بوده و کمک به روشن نمودن وضع بنا بنماید جایز است، به شرط آنکه به هیچ وجه طبیعت بنا را مورد تعرض قرار ندهد.
هرگونه عمل بازسازی در بناهای مخروبه منع می گردد و فقط عمل آناستیلوزی یعنی سوار کردن اجزای فروریخته بی اشکال است.
اجزای جدیدی که در مرمت به کار می روند باید همیشه از قطعات اصلی قابل تمیز باشند و این اجزا باید در کمترین حد ودر قسمت های لازم برای تامین استحکام، حفظ بنا و نیز پیوستگی آن به کار روند.
اسناد
ماده16: عملیات حفظ و احیای بنا و همچنین عملیات حفاری و کاوش باید با مدارک دقیق، گزارش های تحلیلی و توجیهی و نیز با عکس ها و نقشه های کامل و گویا همراه باشد.
تمام مراحل عملیات از قبیل آزاد کردن بنا از ملحقات، تقویت و استحکام بخشی، بازسازی و تجدید بنا، اجزا و عناصر فنی و شکلی که در طول عملیات کشف شده اند، باید در گزارش ها ملحوظ گردد. لازم است مدارک فوق در بایگانی ادارات مربوط حفظ گردد و همیشه در اختیار پژوهشگران قرار گیرد. انتشار مطالعات مذکور واجب و ضروری است.
بدین ترتیب می توان نکات مورد توجه کنگره ونیز را به صورت زیر دسته بندی کرد:
1.هدف: بهبود کالبد
2.کاربری پیشنهادی بناهای تاریخی: تداوم کاربری تاریخی
3.حوزه ی مداخله: فراتر از ابنیه و ساختمان های با ارزش_ به طوری که نه تنها آثار منفرد معماری بلکه مجموعه های شهری و روستایی را نیز دربر گرفته است.
4.شیوه ی اقدام: نوسازی
5.روش مداخله: حفاظتی – تزیینی
6.اصول پیشنهادی
الف- پرهیز از مداخله در منظر و سیما
ب- انجام مداخله بر اساس مستندات
ج- تجویز مداخله در بافت
د- اقدام دارای علامتی از زمان مداخله باشد
ه- احترام به ملحقات بنا
